Parafia Stawiski

Avatar główny

Stawiski znad stawiska

Stawiski, założone przez Kurzątków, z nadania księcia Janusza I Mazowieckiego, jako wieś występują w źródłach historycznych od 1426 roku. W średniowieczu nazywały się Stawiska, od słowa stawisko, czyli miejsca, w którym znajdował się staw.

Kolejnymi właścicielami Stawisk byli Radzanowscy, Niszczyccy, Grabowieccy, Andrzej Węgierski, Zamoyscy, Skrodzcy i znowu Zamoyscy. Dzięki Fortunatowi Zamoyskiemu, około roku 1688 Stawiski otrzymały prawa miejskie i nazwę Fortunatowo. Jednak siła tradycji sprawiła, że nowa nazwa zupełnie się nie przyjęła. Za to na długo pozostali tu sprowadzeni przez Fortunata Zamoyskiego franciszkanie, którym w roku 1697 ufundował kościół. Kolejnym dziedzicem dóbr Stawiski stał się bratanek Fortunata Zamoyskiego Tomasz oraz jego żona Marianna Bełszyńska. Około 1705 roku sprzedała majątek Antoniemu Krakowskiemu, właścicielowi pobliskich dóbr Dzierzbia. W 1812 roku, z powodu sytuacji materialnej, sprzedał Stawiski na publicznej licytacji, którą wygrał… jego zięć Antoni Bykowski, sędzia pokoju powiatu łomżyńskiego i ówczesny poseł na Sejm. Za okolicznych ziemian wydał za mąż pięć córek. Dziedziczką Stawisk została jedna z nich, Anna, która poślubiła sędziego pokoju Stanisława Kisielnickiego (1797 – 1854), właściciela pobliskiego Korzenistego (dzisiaj w sąsiedniej gminie Mały Płock, w powiecie kolneńskim). Doczekali córki Anny oraz synów Józefa, Edmunda i Witolda.

Stawiski odziedziczył Józef Kisielnicki (1825 – 1872), który pojął za żonę Joannę Marylską. Z ich pięciorga dzieci majątek przypadł z kolei synowi Stanisławowi (1858 – 1943), ożenionemu z Janiną Krzymuską. To właśnie pod ręką Stanisława dobra rozkwitły. Swoistym tego symbolem był m.in. dwór z drugiej połowy XIX wieku, zbudowany w neogotyku angielskim. Wzrok przyciągały 2 wysokie wieże, kojarzące się ze średniowiecznym zamkiem.

Ostatnim właścicielem Stawisk był Józef Kisielnicki (1898 – 1960), który nie miał potomstwa. Wzorem ojca także znakomicie zarządzał dobrami.

Tak jak pierwsza, również druga wojna światowa przyniosła majątkowi wielkie zniszczenie. Już w roku 1939 spłonął dwór, a reszty 2 lata później dopełnili uciekający przed Niemcami Rosjanie. Po wojnie Stawiski skazane zostały przez komunistyczne władze Polski Ludowej na parcelację (około 1700 hektarów). Odbyła się 16 lutego 1945 roku. Do dzisiaj z dawnego założenia dworsko – parkowego pozostały żałosne resztki. Po latach istnienia tu pegeeru, na fundamentach dworu Kisielnickich „wyrósł” budynek administracyjny, w siermiężnym „stylu”, a wspaniały niegdyś park oraz sad zostały zniszczone. Ale wciąż na swoich posterunkach pamięci o dawnych właścicielach dóbr Stawiski tkwią filary nieistniejącej bramy wjazdowej z około 1890 roku, prowadzącej do rezydencji. Na prawym filarze widnieje Topór - herb Kisielnickich, na lewym Radwan - herb Krzymuskich, z których pochodziła Janina, żona Stanisława Kisielnickiego.

Do naszych czasów dotrwały jeszcze inne „pamiątki” po Kisielnickich. W Kościele Parafialnym pod wezwaniem Świętego Antoniego Padewskiego w Stawiskach znajduje się klasycystyczny nagrobek Stanisława Kisielnickiego, zmarłego w 1854 roku. Kisielniccy spoczywają także na cmentarzu parafialnym w pobliskim Porytem.

W szczególny sposób ród Kisielnickich ze Stawisk wszedł do historii naszej narodowej kultury. A wszystko za sprawą Marii Kisielnickiej (1861 – 1943), córki Józefa i Joanny z Marylskich. W urodziwej Marii zakochał się Wojciech Kossak, przyszła sława polskiego malarstwa. Co z tego wynikło, prosimy czytać w zakładce „Sławni związani ze Stawiskami”.

Wjazd do nieistniejącego dworu Kisielnickich

Herb Radwan Krzymuskich

Herb Topór Kisielnickich

w opracowaniu wykorzystane:

Marcin Konrad Schirmer, Dwory i majątki ziemskie w okolicach Łomży, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2007;

Katalog zabytków sztuki. Województwo łomżyńskie. Pod redakcją Marii Kałamajskiej Saeed. Kolno, Grajewo i okolice. Opracowanie autorskie Maria Kałamajska Saeed. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1988;

Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1980.

2010-05-19 10:58 Opublikował: Przemysław Wesołowski

Copyright © 2009 Urząd Miejski w Stawiskach
Wykonanie Speed